U Zapadnoj Evropi i SAD u drugoj polovini XX veka razmatranje istorije kao nekakve podvrste literarnog stvaralaštva poprimilo je široke razmere. Sa tog aspekta istoričar, sačinjavajući priču o prošlim događajima, po sopstvenoj volji pribegava žanru tragedije, komedije, satire itd. I takav prilaz istoriji postao je veoma rasprostranjen u zapadnoj istoriografiji od trenutka pojavljivanja monografije Hejdena Vajta «Metaistorija» (1973.g.). Poistovećivanje istorije sa literaturom eliminiše pitanje o falsifikatu: svaki istoričar po svojoj volji stvara sopstveni lik prošlosti i niko nema pravo da od njega zahteva objektivnost ili verodostojnost.
Ruska pak filosofija i metodologija istorije polazi od toga, da je cilj istorijske nauke da formira i društvu prezentira adekvatnu predstavu o prošlosti, oslobođenu proizvoljnih fantazija. Bez obzira na to što je rad istoričara skopčan sa neophodnošću literarnog izlaganja, ne sme se apsolutizovati ta strana istorijskih dela. Istorija je od samog svog nastanka (Fukidid) težila ka istini o prošlosti i tokom milenijuma je iskristalisala metode dobijanja istinskih znanja. Postoje i kriterujumi objektivnosti u istorijskoj spoznaji koji omogućavaju da se razlikuju dobronamerna istraživanja od falsifikata.
Po falsifikovanju istorije Drugog svetskog rata, njegovim izvorima, uzrocima, toku, rezultatima i posldicama sasvim je vidljivo kakvim raznoraznim metodama pribegavaju falsifikatori, ne gnušajući se ni najpokvarenijih sredstava i prevara. I sve to, po pravilu, u ime jednog cilja - sebičnog izvrtanja istorijske istine o prošlosti, miniranja i uništavanja istorijskog pamćenja ruskog naroda.
Bezbroj je već stalno ponavljajućih pokušaja da se društvu ponudi «novo čitanje», preispitivanje ustaljenih predstava o nastanku Drugog svetskog rata, okolnostima njegovog započinjanja, uloge i mesta Velikog otadžbinskog rata («istočnog fronta») u istoriji XX veka.
Analiza takvih vrsta pokušaja «preosmišljavanja» istorije rata dovodi do zaključka, da se ponajčešće oni vrše na račun demonstratrivnog odbacivanja poštovanja opštih principa i metoda istorijskog istraživanja, koji su kompatibilni kriterijumima nauke i koje je iskristalisala svetska zajednica istoričara i filosofa nauke. U većini slučajeva mi imamo posla sa pojavom, koju treba definisati kao pseudonaučno mitsko stvaralaštvo.
U istorijskoj nauci iskristalisane su i stalno se dograđuju metode kritike istorijskih svedočanstava, pa je kritički odnos prema izvorima neophodni preduslov svake isstorijske građe koja pretenduje na naučnost. Međutim, falsifikatori više vole da izbegnu takve postupke naučne kritike. Interpretacije koje oni nude zasnovane su na korišćenju izvora, čija je autentičnost ili krajnje sumnjiva, ili su u pitanju očigledni falsifikati. Na primer, takozvani tekst govora J.V.Staljina na zasedanju Politbiroa CK SKP (b) 19. avgusta 1939. godine, kome su neki autori pokušali pripisati status «odlučujućeg dokaza» u korist teze o krivici Sovjetskog Saveza za započinjanje Drugog svetskog rata. Svaki dobronamerni stručnjak – istoričar reći će vam, da nikakvog tajnog zasedanja Politbioroa toga dana nije bilo. Za staljinski govor se potura nekakva zabeleška koju je napravilo nepoznato lice na francuskom jeziku i taj je, da oprostite, «dokument» pronađen u fondu drugog biroa francuskog Generalštaba. I to još napisan na memorandumu vojnog resora vlade u Višiju.
Ili, uzmimo implantiranje u društvenu svest mita o saradnji NKVD i gestapoa uoči rata u cilju borbe protiv «svetskog jevrejstva». Implantat se uvodi putem publikovanja očiglednih falsifikata koji se poturaju kao «apsolutno tajni» dokumenti koje su, tobože, sve do sada skrivali «zvanični» istoričari u fijokama tajnih arhiva.
Još jedna metoda falsifikovanja jeste lansiranje uzročno-posledičnih veza putem manipulisanja sa hronologijom. Na primer, pripisivanje sovjetsko-nemačkom sporazumu od 23. avgusta 1939. godine odlučujućeg značaja na planu započinjanja Drugog svetskog rata zasnovano je na njegovom razmatranju ne kao jednog od segmenata uzročno-posledičnog lanca, već izolovano, izvan konteksta Minhenskih sporazuma iz 1938. godine i drugih događaja koji su prethodili. Proizvoljno cepajući tkivo istorijskog pripovedanja, neposredno izlaganje okolnosti započinjanja rata počinje od 1939. Minhenski sporazumgodine, a događaji koji su prethodili tom periodu, u prvom redu, izostavljaju se.
U mnogim udžbenicima istorije svesno se čehoslovačka kriza 1938. godine prezentira u prvom paragrafu, a sovjetsko-nemački sporazum o nenapadanju 1939. godine – u drugom. U rezultatu se u glavama mladih ljudi uvrežuje misao da ne postoji kopča između Minhenskih sporazuma i početka Drugog svetskog rata. Rusko društvo još u punoj meri nije svesno, da su školski udžbenici danas pretvoreni u «istureni položaj» informativnog rata protiv Rusije.
Široke mogućnosti za falsifikate kriju se iza pokušaja da se objašnjenje svede na subjektivne namere, zamisli, motive pojedinaca, što falsifikatorima omogućava da zamene objašnjenja ocenama. Pripisavši istoričaru nekakvu celovitu odliku karaktera ličnosti (pa prema tome, odredivši svoj pozitivni ili negativni odnos prema njemu), falsifikator na toj osnovi počinje graditi objašnjenje motiva ovih ili onih njegovih poteza ili postupaka. Zatim se ti psihički fenomeni – namere, osećanja, emocionalna preživljavanja - ugrađuju u opisivanje lanca zbivanja koja se realno događaju u fizičkom svetu.
Na primer, J.V.Staljinu se pripisuju neke namere, a potom, polazeći od njih, kao od činjenice, prave se fantastične uzročno-posledične veze. Upravo tako izgleda situacija sa onim publicistima koji smatraju mogućim da se optuži sovjetsko ruklovodstvo za svesni doprinos započinjanju Drugog svetskog rata, pošto je to bilo proizvod želje da se «raspiri revolucionarni požar u Evropi». U istom redu su i pokušaji da se argumentuju teze o pripremi napada Sovjetskog Saveza na Nemačku u leto 1941. godine na osnovu opštih sudova o vernosti Staljina «lenjinskom zavetu» da skrši kapitalizam vojnim putem. I takvim štivima neumorno se hrani publika!
Najzad, treba se podsetiti na ideološku kampanju za «demitologizaciju» istorije koja se vodi od kraja 1980-ih godina, čiji je cilj miniranje simbola nacionalnog pamćenja. U svojstvu primera navešću siže koji se, istina, ne odnosi na Drugi svetski rat, ali koji voljom falsifikatora «prožima» čitavu njegovu istoriju.
U toku već niza godina i u danima praznovanja 9. maja nama se permanentno servira «gorka istina» o «zverstvima» sovjetskih vojnika u pobeđenoj Nemačkoj. Samu činjenicu da su vojnici i sovjetske, i drugih savezničkih armija vršili ubistva, pljačke, nasilje, niko od istoričara ne negira. U Rusiji su objavljeni dokumenti čiji sadržaj ne ostavlja sumnje: neizbežni pratioci svakog rata, zločini protiv mirnih stanovnika imali su mesta. Problem je skopčan sa interpretacijom tih činjenica, sa ocenama i zaključcima koji se izvode na toj osnovi. Mi se stalno suočavamo sa naročitom težnjom ka stavljanju na stub srama upravo boraca Crvene armije, zahvaljujući čemu se stiče utisak da je nasilje prema mirnim građanima maltene karakteristična odlika ponašanja ruskih vojnika, što se objašnjava pozivanjem na sakaćenje duše «staljinističkim totalitarizmom» i naročito na azijatsko varvarstvo».
Upravo se tako servira taj problem u knjizi britanskog istoričara E.Bivora, po čijoj logici simbol sovjetske armije-oslobodioca treba da bude vojnik sa gorućom bakljom, koji sebi bira žrtvu među nemačkim ženama, skrivenim u mračnom bunkeru. U svojstvu ilustracije navodi se jedna, dve ili deset činjenica. Nije teško uveriti se, međutim, da su u zapadnim zonama okupacije komande savezničkih armija takođe morale ulagati napore za sprečavanje i presecanje nasilja svojih vojnika prema mirnom stanovništvu.
Za sada nije moguće sačiniti opštu sliku: postojeći u literaturi podaci su fragmentarni, ali zašto američki istoričari ne bi prikupili nekoliko kriminalnih epizoda uz učešće, recimo, vojnika SAD i stvorili za običnog čoveka užasavajuću sliku svirepog nasilja koje je zapljusnulo američku zonu okupacije. U dobronamernom istorijskom istraživanju takva metoda je kontraindikativna, a u propagandi – zašto ne bi i bila?
Od tvrđenja o «nepredvidivosti ruske prošlosti», koje je postalo kurentno među neprijateljima Rusije, koji se ne gnušaju nikakvih prljavih sredstava, ostaje tek jedan korak do izjave o tome, da Rusija i uopšte nema prošlost. Ukoliko mi ne zaustavimo taj proces, rusko društvo će biti lišeno i istorijskog pamćenja!
Svojevremeno je predsednik Francuske Fransoa Miteran izjavio: «Narod koji se ne bavi proučavanjem svoje istorije je narod koji gubi svoj identitet». Zapamtimo te reči. Nacionalna samosvest, nacionalna ideja ne mogu postojati bez istorijskog fundamenta. «Bitka za istoriju» - to je bitka ne samo za prošlost, nego i za budućnost Rusije i njenih naroda.